جایگاه قانونی بازدارندگی مسئولیت مدنی و عوامل تضعیف کننده آن
محورهای موضوعی : حقوق مدنیمصطفی عباسی 1 * , حامد نبی زاده 2 , خشایار حیدریان 3
1 - دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، گروه حقوق، دانشکده علوم نسانی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.
2 - دانشجوی دکتری حقوق خصوصی،گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد بین الملل ارس ،دانشگاه آزاد اسلامی،ارس، ایران.
3 - دانشجوی دکتری حقوق خصوصی،گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، واحد بین الملل کیش ،دانشگاه آزاد اسلامی،کیش، ایران
کلید واژه: مسئولیت مدنی, عوامل تضعیف کننده, نظام حقوقی , بیمه ,
چکیده مقاله :
مسئولیت مدنی یکی از ابزارهای کلیدی در تحقق عدالت و حفاظت از حقوق زیاندیدگان است که از طریق تحمیل ضمانتهای اجرایی به عاملان زیان، نقشی بازدارنده در پیشگیری از رفتارهای مضر ایفا میکند. با این حال، در نظام حقوقی ایران، این نقش به دلیل وجود ضعفهای ساختاری و اجرایی بهطور کامل محقق نشده است. عوامل مختلفی نظیر عدم شفافیت در قوانین، ناکارآمدی در اجرای احکام قضایی، و تناسب نداشتن خسارتهای تعیینشده با شرایط اقتصادی، بازدارندگی مسئولیت مدنی را تضعیف کرده و نظام حقوقی را در دستیابی به اهداف پیشگیرانه خود با چالش مواجه ساخته است. بررسیهای این پژوهش نشان میدهد که نبود فرهنگسازی عمومی، ضعف در نظارت مؤثر بر رفتارهای زیانبار، و خلأهای موجود در تئوری و عملِ اجرای مقررات مسئولیت مدنی، امکان سوءاستفاده را برای عاملان زیانبار افزایش میدهد و اثربخشی این نهاد را بهشدت کاهش میدهد. این وضعیت، ضرورت بازنگری در ساختارهای قانونی و اجرای سیاستهای مؤثر برای تقویت بازدارندگی را برجسته میکند. بهمنظور ارتقای جایگاه قانونی بازدارندگی مسئولیت مدنی، این تحقیق راهکارهایی همچون اصلاح و بهروزرسانی قوانین، توسعه فرهنگسازی عمومی برای ارتقای آگاهی اجتماعی از پیامدهای رفتارهای زیانبار، و تقویت نظام جبران خسارت از طریق مکانیزمهای هوشمند و متناسب با شرایط اقتصادی را پیشنهاد میدهد. این اقدامات میتوانند با کاهش نقاط ضعف موجود، اثربخشی مسئولیت مدنی در پیشگیری از رفتارهای زیانبار را افزایش دهند و به تحقق اهداف عدالت اجتماعی کمک کنند.
Civil liability is one of the key instruments in achieving justice and protecting the rights of victims. By imposing enforceable guarantees on wrongdoers, it plays a deterrent role in preventing harmful behavior. However, in Iran’s legal system, this role has not been fully realized due to structural and practical weaknesses. Various factors—such as lack of transparency in laws, inefficiency in the enforcement of judicial rulings, and the disproportionate nature of awarded damages in relation to economic conditions—have weakened the deterrent function of civil liability and challenged the legal system in achieving its preventive goals.Findings of this research indicate that the absence of public awareness campaigns, weak oversight of harmful conduct, and existing gaps in both theory and practice of civil liability regulations have increased opportunities for wrongdoers to exploit the system, thereby significantly reducing its effectiveness. This situation highlights the necessity of revisiting legal frameworks and implementing effective policies to strengthen deterrence.To enhance the legal standing of civil liability as a deterrent mechanism, this study proposes measures such as reforming and updating laws, promoting public awareness to increase social understanding of the consequences of harmful behavior, and strengthening compensation systems through intelligent mechanisms tailored to economic realities. These actions can reduce existing weaknesses, improve the effectiveness of civil liability in preventing harmful conduct, and contribute to the realization of social justice goals.
1. Abbaslou, B. (2015). Civil liability. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
2. Abbaslou, B., & Karami, M. (2015). The rule of subrogation in insurance law. Insurance Research Journal, 1, 241–267. [In Persian]
3. Asadi, H., Lotfi, H., Doran, A. R., & Bashkouh, M. (2020). The nature and foundations of punitive damages and similar legal institutions in jurisprudence and law. Iranian Journal of Jurisprudential Studies, 4, 651–684. [In Persian]
4. Badini, H. (2004). The purpose of civil liability. Journal of Faculty of Law and Political Science, 66. [In Persian]
5. Badini, H., & Abbasi, S. (2015). Evaluation of civil liability and safety regulations in preventing hazardous activities. Judiciary Law Journal, 99, 31–58. [In Persian]
6. Bariko, A., & Seyed Hashemi, N. (2015). The impact of insurance on deterrence in civil liability law. Islamic Jurisprudence and Law Research Journal, 1, 31–53. [In Persian]
7. Darabpour, M., & Soltani, A. A. S. (2015). The legal philosophy and nature of punitive damages. International Law Journal, 52, 61–90. [In Persian]
8. Ghasemi, H., Khosravi, A., & Aghababaei, F. (2013). Punitive damages in Iranian law. Judiciary Law Journal, 81, 162–186. [In Persian]
9. Ghasemzadeh, S. M. (1997). Civil liability of a person abstaining from fault by omission. Judicial Law Perspectives, 8, 51–71. [In Persian]
10. Ghasemzadeh, S. M. (2016). Civil liability obligations without contract. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
11. Habibollah. (2013). Civil liability: Obligations outside contracts. Tehran: SAMT Publications. [In Persian]
12. Hayati, A. A. (2014). The concept of the precautionary principle and its place in civil liability. Islamic Law Research Journal, 40, 185–206. [In Persian]
13. Javid, E., & Niawarani, S. (2013). The scope of the right to health in the international human rights system. Public Law Research Quarterly, 41, 47–70. [In Persian]
14. Katouzian, N. (1991). Civil liability: Tort liability. Tehran: Ganj Danesh Publications. [In Persian]
15. Katouzian, N. (2016). Obligations outside contracts: Civil liability. Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
16. Katouzian, N. (2018). Liability arising from defective products. Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
17. Katouzian, N., & Ansari, M. (2008). Liability arising from environmental damages. Quarterly of Law and Political Science, 2, 285–313. [In Persian]
18. Koleini, M. b. Y. (Translated by Ostadvalli). [In Persian]
19. Mohaghegh Damad, S. M., & Jafari, K. A. N. (2010). Examination of the rule of damage mitigation based on Islamic jurisprudence and Iranian law. Islamic Jurisprudence and Law Journal, 2, 103–118. [In Persian]
20. Motahhari, M. (1992). A study of the conduct of the Imams. Tehran: Sadra Publications. [In Persian]
21. Rahimi, H., & Khodarahmi, N. (2018). Judicial tools to address environmental damage with emphasis on preventive measures. Islamic Law Journal, 2, 421–446. [In Persian]
22. Rahimi, H., & Nasiri, H. (2018). Comparative study of the theory of assumption of risk in athletes’ civil liability in English, French, and Iranian law. Comparative Law Studies, 1, 147[In Persian]
23. Rasikh, M., & Rafiei, M. (2010). The proportion of desirable deterrence governance with a neutral approach. Islamic Jurisprudence and Law Journal, 1, 109–131. [In Persian]
24. Safayi, S. H. (2014). General rules of contracts. Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
25. Shekari, M., & Taghvaei, A. (2017). Comparison of the rule of action in jurisprudence with the rule of victim consent in civil law. Political Science, Law and Jurisprudence Studies, 3, 61–74.[In Persian]
26. Shekarian, M. (2016). Damages arising from depreciation of price (money) in the case of entitlement to others. [In Persian]
27. Tahriri, F. (1995). Majma‘ al-Bahrayn (Vol. 2). Tehran: Mortazavi Bookstore. [In Persian]